ปัญหา “ฉี่ไม่ออก” ในแมวเป็นภาวะที่พบได้บ่อยที่เจ้าของแมวหลาย ๆ ท่านอาจเคยเจอ

FIC คืออะไร 

Feline idiopathic cystitis (FIC) หรือโรคกระเพาะปัสสาวะอักเสบแบบไม่ทราบสาเหตุในแมว เป็นหนึ่งในกลุ่มโรคทางเดินปัสสาวะส่วนปลาย (LUT diseases) ที่พบได้บ่อยที่สุด ส่งผลให้น้องแมวฉี่ไม่ออก หรือฉี่เป็นเลือดได้ โดยเมื่อทำการวินิจฉัยหาสาเหตุของภาวะฉี่ไม่ออกในโรคนี้จะบอกได้ยากว่า การอักเสบนี้เกิดจากอะไร เพราะภาวะนี้ยังไม่มีวิธีการวินิจฉัยอย่างเฉพาะเจาะจง จึงเป็นที่มาของคำว่า “idiopathic” หรือ “ไม่ทราบสาเหตุ” ในชื่อโรคนี้

สาเหตุที่อาจโน้มนำให้เกิด FIC

สาเหตุของ FIC อาจชี้ชัดได้ยากว่าเกิดจากอะไร แต่หลายการศึกษามักชี้ตรงกันว่า “ความเครียด” เป็นปัจจัยหลักที่ทำให้เกิดภาวะนี้ขึ้นมา ซึ่งการตอบสนองของร่างกายต่อความเครียดจนเกิดเป็นภาวะกระเพาะปัสสาวะอักเสบในน้องแมวแต่ละตัวก็มีความแตกต่างกันขึ้นกับปัจจัยในระดับพันธุกรรม การแสดงออกของยีนส์ และสิ่งแวดล้อมที่อาจเข้ามามีผล ทั้งนี้ปัจจัยที่อาจส่งผลให้น้องแมวเครียดมีดังนี้

• การเปลี่ยนแปลงในบ้าน: เช่น การย้ายบ้าน การต่อเติมบ้าน การมีสมาชิกใหม่ ไม่ว่าจะเป็นคนที่เพิ่งเข้ามาหรือสัตว์เลี้ยงตัวใหม่ หรือแม้แต่การเปลี่ยนตำแหน่งเฟอร์นิเจอร์

• ความขัดแย้งระหว่างแมว: การเลี้ยงแมวหลายตัวในบ้านเดียวกัน หากน้องแมวเข้ากันไม่ได้ ถือเป็นเหตุสำคัญที่ทำให้เกิดความเครียดขึ้น หรือแม้แต่การมีแมวจรนอกบ้านมาให้เห็นก็ทำให้น้องแมวเครียดได้เช่นกัน

• ข้าวของเครื่องใช้ไม่เพียงพอ: กระบะทราย ชามน้ำ ชามอาหาร หรือที่นอน หากมีจำนวนน้อยเกินไปหรือวางอยู่ในจุดที่น้องรู้สึกไม่ปลอดภัย สามารถทำให้น้องแมวเครียดได้

• พฤติกรรมของเจ้าของที่เปลี่ยนไป: หากเกิดเหตุการณ์ที่ทำให้พฤติกรรมเจ้าของเปลี่ยนไป เช่น การใช้เวลาด้วยกันน้อยลง อาจทำให้แมวเครียดได้

อาการและการวินิจฉัย

เจ้าของสามารถสังเกตอาการผิดปกติของระบบทางเดินปัสสาวะส่วนปลายในน้องแมวได้จากพฤติกรรมเหล่านี้

• ปัสสาวะกะปริดกะปรอย: เข้ากระบะทรายบ่อย แต่ปัสสาวะออกมาทีละนิด

• ปัสสาวะลำบาก หรือเบ่งปัสสาวะ: ปวดเบ่งเวลาปัสสาวะ อาจพบว่ายืนเกร็งจนตัวสั่น

• ปัสสาวะเป็นเลือด: สีปัสสาวะมีสีชมพูจาง ๆ จนถึงสีแดง หรือมีลิ่มเลือดปน

• ปัสสาวะนอกกระบะ: พบปัสสาวะตามที่ต่าง ๆ นอกกระบะทรายที่ปกติเคยใช้ เช่น ตามพื้นห้อง โซฟา หรือเตียงนอน 

• เลียท้องหรืออวัยวะเพศบ่อยผิดปกติ: จนอาจทำให้เห็นเป็นภาวะขนร่วงได้

• ไม่มีปัสสาวะเลย: หากภายใน 24 ชั่วโมง ไม่พบปัสสาวะเลย เป็นสัญญาณว่า น้องแมวอาจเกิดภาวะอุดตันในทางเดินปัสสาวะ ซึ่งอันตรายถึงชีวิตได้ ต้องรีบพาไปพบสัตวแพทย์โดยด่วน

ในปัจจุบันยังไม่มีเทคนิคการวินิจฉัยใดที่ชี้เฉพาะเจาะจงถึงโรค FIC ได้ เมื่อพาน้องแมวไปพบสัตวแพทย์ที่คลินิกหรือโรคพยาบาลสัตว์ สัตวแพทย์จะทำการซักประวัติ ตรวจร่างกาย ตรวจเลือด ตรวจวิเคราะห์ปัสสาวะ รวมถึงการเอกซเรย์หรืออัลตราซาวนด์เพื่อแยกสาเหตุอื่นที่สามารถทำให้เกิดภาวะฉี่ไม่ออกได้ออกไป เช่น โรคกระเพาะปัสสาวะอักเสบจากการติดเชื้อ โรคนิ่วในทางเดินปัสสาวะ หรือก้อนเนื้อในทางเดินปัสสาวะ โดยหากไม่พบสัญญาณใด ๆ ที่บ่งชี้ถึงภาวะเหล่านี้อาจสงสัยว่าน้องแมวมีภาวะ FIC ได้

การรักษาและป้องกัน

ปัจจุบันยังไม่มีการรักษาที่พุ่งเป้าไปยังโรค FIC โดยตรง ดังนั้นหากน้องแมวแสดงอาการของโรค จึงเน้นไปที่การรักษาตามอาการและเน้นการปรับการจัดการและสภาพแวดล้อมเพื่อป้องกันการเกิดโรคซ้ำ เช่น

• เพิ่มการกินน้ำ: วางชามน้ำสะอาดในหลาย ๆ ตำแหน่ง เพื่อให้น้องแมวเลือกกินน้ำตามจุดที่ชอบได้ และคอยเปลี่ยนน้ำอยู่เสมอ โดยสามารถใช้น้ำที่มีการแต่งกลิ่นเพื่อดึงดูดให้น้องแมวอยากกินน้ำมากขึ้น 

• การปรับอาหาร: ค่อย ๆ ปรับเป็นอาหารที่ช่วยเพิ่มปริมาณน้ำให้กับร่างกาย เช่น อาหารเปียก

• การเลือกใช้กระบะทราย: อาจทดลองวางกระบะทรายไว้หลาย ๆ ตำแหน่ง โดยหากมีจำนวนแมวมากกว่า 1 ตัว ควรมีจำนวนกระบะทรายตามจำนวนแมวที่เลี้ยงบวกหนึ่ง รวมถึงอาจลองใช้กระบะทรายหลายรูปแบบหรือทรายหลายชนิดเพื่อสำรวจความชอบของน้องแมวที่บ้าน

• เพิ่มของเล่นและเพิ่มเวลาเล่น: น้องแมวที่ต้องอยู่ในบ้านตลอดเวลาอาจเสี่ยงต่อความเครียด ดังนั้นหากน้องเป็นแมวชอบเล่น เจ้าของควรแบ่งเวลาหรือใช้ของเล่นคลายความเครียดให้กับน้องแมว

• การใช้ยาหรืออาหารเสริมประเภทลดความเครียด: ในปัจจุบันมีสารสกัดที่มีคุณสมบัติช่วยบรรเทาความเครียด และสารต้านอนุมูลอิสระเพื่อต้านการอักเสบที่อาจเกิดขึ้นในทางเดินปัสสาวะ อย่างไรก็ตามหากเจ้าของสงสัยว่าน้องเหมียวที่บ้านมีปัญหาความเครียด ควรปรึกษาสัตวแพทย์ถึงการเลือกใช้ยา หรืออาหารเสริมที่เหมาะสมเพื่อแก้ไขปัญหานี้ 

โรคกระเพาะปัสสาวะอักเสบแบบไม่ทราบสาเหตุ หรือ FIC เป็นภาวะที่มีความเชื่อมโยงระหว่างจิตใจและร่างกายของน้องแมว ดังนั้นการควบคุมโรคอย่างมีประสิทธิภาพจึงไม่ใช่เพียงการรักษาทางยาเมื่อแสดงอาการ แต่คือการจัดการสิ่งแวดล้อมภายในบ้านให้เหมาะสมเพื่อลดปัจจัยเสี่ยงที่ก่อให้เกิดความเครียด

เจ้าของจึงควรหมั่นสังเกตพฤติกรรมของแมวอย่างสม่ำเสมอ หากพบสัญญาณเตือนหรือพฤติกรรมที่ผิดปกติ การรีบพาน้องแมวไปพบสัตวแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยอย่างทันท่วงที จะช่วยลดความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนที่อันตรายถึงชีวิต และช่วยให้น้องแมวมีคุณภาพชีวิตที่ดีในระยะยาว

เอกสารอ้างอิง

1. International Cat Care. Feline idiopathic cystitis (FIC) in cats [Internet]. International Cat Care; [cited 2026 May 19]. Available from: https://icatcare.org/articles/feline-idiopathic-cystitis-fic-in-cats

2. Taylor S, Boysen S, Buffington T, Chalhoub S, Defauw P, Delgado MM, Gunn-Moore D, Korman R. 2025 iCatCare consensus guidelines on the diagnosis and management of lower urinary tract diseases in cats. J Feline Med Surg. 2025 Feb;27(2):1098612X241309176. doi: 10.1177/1098612X241309176. PMID: 39935081; PMCID: PMC11816079.